Anlaşmalı boşanmada eşler, boşanmanın sonuçları konusunda aralarında uzlaşır ve bu uzlaşmayı yazılı bir metne dökerek mahkemeye sunar. Uygulamada anlaşmalı boşanma protokolü olarak adlandırılan bu metin, boşanmadan sonraki hayatı doğrudan etkiler. Protokol hazırlanırken yapılan bir eksiklik veya belirsiz bir ifade, yıllar sonra yeni bir uyuşmazlığın konusu olabilir. Bu yazıda protokolün hangi konuları kapsaması gerektiğini ve uygulamada sık yapılan hataları genel hatlarıyla ele alıyoruz.
Anlaşmalı boşanma protokolü nedir?
Protokol, eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve varsa çocukların durumu hakkında vardıkları anlaşmayı gösteren yazılı belgedir. Anlaşmalı boşanmada hâkim, eşleri duruşmada bizzat dinler ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek ister. Hâkim ayrıca protokolü, tarafların ve özellikle çocukların menfaatleri yönünden değerlendirir. Uygun bulmadığı hususlarda değişiklik yapılmasını önerebilir; bu değişiklikler taraflarca kabul edilmezse boşanma anlaşmalı olarak sonuçlanmayabilir.
Protokolün mahkemece uygun bulunması ve boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte protokoldeki hükümler bağlayıcı hale gelir. Bu nedenle metin imzalanmadan önce her maddesinin dikkatle okunması gerekir.
Protokolde hangi konular düzenlenmelidir?
Her ailenin durumu farklı olsa da bir protokolde genel olarak şu başlıklar yer alır:
- Velayet: Ortak çocukların velayetinin hangi eşe bırakılacağı
- Kişisel ilişki: Velayet kendisine bırakılmayan eşin çocukla hangi günlerde, hangi saatlerde ve bayram, yarıyıl ve yaz tatili gibi dönemlerde nasıl görüşeceği
- İştirak nafakası: Çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım için ödenecek nafakanın miktarı, ödeme günü ve ödeme şekli
- Yoksulluk nafakası: Eşlerden birine nafaka ödenip ödenmeyeceği; ödenecekse miktarı ve süresi
- Mal paylaşımı: Evlilik süresince edinilen taşınmaz, araç, banka hesapları ve diğer malvarlığının nasıl paylaşılacağı
- Maddi ve manevi tazminat: Eşlerin birbirinden tazminat talep edip etmediği
- Ziynet eşyaları ve ev eşyaları: Düğünde takılan takıların ve ortak konuttaki eşyaların kimde kalacağı
- Borçlar: Ortak kredi, kredi kartı veya diğer borçların kim tarafından ödeneceği
- Yargılama giderleri: Dava masraflarının kim tarafından karşılanacağı
Bu başlıklardan biri hakkında anlaşma yoksa protokol eksik kalır. Hâkim, çocukların durumu ve mali sonuçlar konusunda tam bir anlaşma arar; anlaşma sağlanamayan konular varsa dava çekişmeli boşanmaya dönüşebilir.
Velayet ve kişisel ilişki düzenlenirken nelere dikkat edilmeli?
Velayet ve kişisel ilişki konusunda mahkemenin önceliği çocuğun üstün yararıdır. Eşlerin kendi aralarında anlaşmış olması, hâkimin bu konuyu ayrıca değerlendirmesine engel değildir.
Kişisel ilişki düzenlemesinin açık ve uygulanabilir olması önemlidir. "Eşler çocuğun babası/annesi ile görüşmesini uygun bir şekilde sağlayacaktır" gibi genel ifadeler, ileride görüşme konusunda anlaşmazlık çıktığında yeterli olmayabilir. Bunun yerine görüşmenin hangi gün başlayıp hangi saatte biteceği, çocuğun nereden alınıp nereye teslim edileceği ve özel günlerin nasıl paylaşılacağı açıkça yazılmalıdır.
Nafaka maddesinde sık yapılan hatalar
Nafaka maddesinde uygulamada en çok karşılaşılan sorunlar şunlardır:
- Miktarın belirsiz bırakılması: Nafakanın tutarı rakamla ve açıkça yazılmalıdır.
- Ödeme gününün ve şeklinin yazılmaması: Nafakanın hangi ayın hangi gününe kadar, hangi hesaba ödeneceği belirtilmelidir.
- Artış esasının düzenlenmemesi: Nafakanın yıllar içinde hangi esasa göre artırılacağı protokolde düzenlenebilir. Düzenlenmezse artış için ayrıca dava açılması gerekebilir.
- Süre konusunun belirsiz kalması: Yoksulluk nafakasının süreli mi süresiz mi olduğu açıkça yazılmalıdır.
Nafaka ve velayet gibi konular, boşanmadan sonra koşulların önemli ölçüde değişmesi halinde ayrı bir davayla yeniden değerlendirilebilir. Ancak bu, protokolün özensiz hazırlanabileceği anlamına gelmez; açık bir düzenleme, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıkları azaltır.
Mal paylaşımı ve feragat ifadeleri
Protokollerde sıkça "Taraflar birbirlerinden maddi ve manevi tazminat, nafaka ve mal rejiminden kaynaklanan herhangi bir talepte bulunmayacaktır" gibi genel feragat ifadeleri yer alır. Bu tür bir ifade imzalandığında, ileride evlilik süresince edinilen mallarla ilgili talepte bulunma imkânı ortadan kalkabilir. Bu nedenle böyle bir maddeyi imzalamadan önce evlilik süresince edinilen malvarlığının neler olduğu ve bu haktan vazgeçmenin sonuçları iyi düşünülmelidir.
Protokolde bir taşınmazın veya aracın eşlerden birine devredileceği kararlaştırılıyorsa, ilgili malın tapu veya ruhsat bilgileri açıkça yazılmalı, devrin ne zaman ve nasıl yapılacağı ile devir masraflarının kime ait olacağı belirtilmelidir. Üzerinde kredi veya ipotek bulunan bir taşınmazın devri söz konusuysa, kalan borcun kim tarafından ödeneceği de ayrıca düzenlenmelidir.
Dikkat: Protokol, boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte bağlayıcı hale gelir. Özellikle mal paylaşımı ve tazminattan vazgeçmeye ilişkin maddeler sonradan değiştirilemeyebilir. İmzalamadan önce her maddenin anlamını ve sonuçlarını açıkça bildiğinizden emin olun. Her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.
Ziynet eşyaları neden ayrıca yazılmalı?
Düğünde takılan altın ve takılar, uygulamada boşanma sonrasında sıkça uyuşmazlık konusu olur. Protokolde ziynet eşyalarının kimde olduğu, kime ait sayılacağı ve iade edilip edilmeyeceği açıkça yazılmazsa, bu konu ileride ayrı bir davaya konu olabilir. Bu nedenle ziynet eşyaları hakkında açık bir hüküm bulunması önerilir.
Protokol hazırlarken genel öneriler
- Protokolü aceleyle veya baskı altında imzalamayın; her maddeyi okuyup anlayarak kabul edin.
- Genel ve yoruma açık ifadeler yerine somut ve uygulanabilir düzenlemeler tercih edin.
- Çocuklarla ilgili maddelerin, çocuğun okul düzenini ve yaşını dikkate alacak şekilde hazırlanmasına özen gösterin.
- Malvarlığına ilişkin maddelerde tapu, ruhsat ve hesap bilgilerini eksiksiz yazın.
- Protokolün birden fazla nüshasının imzalı olarak saklandığından emin olun.
Anlaşmalı boşanma, eşlerin uzlaşma iradesine dayanan ve çoğu zaman çekişmeli boşanmaya göre daha kısa sürede sonuçlanabilen bir yoldur. Ancak sürecin sağlıklı ilerlemesi ve boşanma sonrasında yeni uyuşmazlıklar yaşanmaması, büyük ölçüde protokolün özenle hazırlanmasına bağlıdır.
Konuya ilişkin daha fazla bilgi için Anlaşmalı Boşanma sayfasını inceleyebilirsiniz.
İlgili çalışma alanı: Anlaşmalı Boşanma Protokolü
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi koşullarında değerlendirilmelidir.